loader
×

به نام خداوند بخشاینده مهربان

 تمایل به خودنمایی در زنان

            تبّرُج

 

تمایل به خودنمایی در زنان که همانا زیبایی نمایی و چهره نمایی و اندام نمایی و ... است، غریزه بسیار باارزشی است که خداوند در وجود زن تعبیه کرده است از آنجا که هر انسانی برای اظهار وجود خود احتیاج به دلیل دارد یکی از دلایل مادی اظهار وجود برای زنان غریزه خودنمایی یا تبرّج است.

 

معنی لغوی تبرّج

در تفسیر المیزان استاد علامه طباطبایی در مورد معنای لغوی تبرّج می فرمایند: کلمه تبرّج به معنای ظاهر شدن در برابر مردم است همانطور که برجِ قلعه برای همه هویدا است.[1] در معنای لغوی تبرّج چنین نقل می کنند: " نشان دادن زیبایی ها "[2] تبرّج به معنای خودنمایی نیز در لغت تعریف شده است.[3] در کتاب لسان العرب، ظاهر کردن زینت و خود نمایی در مقابل مردان نیز تبرّج معرفی شده است.[4] در مجمع البیان از قول قتاده و مجاهد آمده است که واژه تبرّج به مفهوم خرامان خرامان راه رفتن و خودنمایی کردن است.[5]

در جمع بندی کلی معنی تبرّج مشخص می شود که این واژه برای زنان به کار رفته است و دیگر اینکه خودنمایی و نشان دادن و برج شدن زنان برای مردان و جلوه کردن آنها در چشم دیگران است.

 

تبرّج مثبت و مورد پسند برای زنان

همانطور که اشاره شد میل به خودنمایی در زنان امری غریزی و درونی است و نمی توان آن را انکار یا حذف نمود. روانشناسان بیان داشته اند که در زنان علاقه به دلبر بودن و دل باختن مورد پسند بودن و مایه خرسند شدن بسیار شدید است[6] و می افزایند: یکی از تمایلات عمیق و آرزوهای اساسی زن آن است که در چشم دیگران اثری مطلوب بخشیده و به وسیله حسن قیافه، زیبایی، اندام، موزون بودن حرکات، خوش آهنگی صدا، طرز تکلم و بالاخره شیوه خرام خود مورد توجه واقع شود، احساسات آن ها را تحریک نموده و روحشان را مجذوب سازد، میل به جذب دیگران بزرگترین و مهّم ترین محرک زندگی زن محسوب می شود.[7]

 

بنابراین عمده جلوه نمایی و خودنمایی ذاتی زنان می تواند در امور ذیل باشد:

الف ـ چهره نمایی و زیبایی نمایی با آرایش صورت و مو.

ب ـ اندام نمایی و نشان دادن قسمت های زیبای بدن که مورد علاقه مردان است که با برجسته کردن یا بیرون انداختن قسمتی از آن صورت می گیرد( مانند سینه ها، گردن، دست ها، پاها و ... ).

ج ـ پوشیدن لباس های تحریک انگیز و مناسب با چهره و اندام که مورد توجه مرد قرار گیرد.

د ـ استفاده از زیورآلات در نقاط مختلف سر، گردن، گوش ها، دست ها و اندام ها.

هـ ـ تجمل گرایی در لباس و زیورآلات و استفاده متنوع از انواع لباس و زیور.

و ـ خوش آهنگی صدا، طرز تکلم و دلبری با کلام.

ز ـ تیپ و جمال ساختن از ترکیب همه موارد فوق با هم که با هم رنگ کردن و هم بو و معطر کردنِ  لباس و زیور و آرایش با پوست و بدن و صورت و رنگ و چشم و مو و ... انجام می شود.

و ... .

تبرّج مثبت زنان این است که از همه این موارد برای همسر خود بهره ببرند و در روایات صحیح ما برای این موضوع بسیار تأکید شده است. پیامبر اکرم( ص ) می فرمایند: " بهترین زنان شما زنی بسیار با محبّت، عفیف و پاک دامن است که نزد اقوامش عزیز و محترم باشد، با شوهرش متواضع و فروتن باشد و برای او خودآرایی و تبرّج کند. "[8]

همانطور که ملاحظه می شود واژه تبرّج در این حدیث بسیار محکم به کار رفته است که خودنمایی زن برای شوهر است.

البته زنان باید زیبایی باطنی ، اخلاق ، کلام ، وقار و معرفت و ... برای مطرح کردن خود داشته باشند. مؤمن بودن، صادق بودن، صبور بودن، روزه دار بودن، ذاکر بودن، عابد بودن، خاشع بودن، انفاق کردن و ... از دیگر صفات مهم برای زنان در بُعد معنوی آن ها است.

امام صادق( ع ) می فرماید: " برای زن سزاوار نیست خود را از زیور و آرایش خالی کند حتی اگر یک گردنبند باشد و سزاوار نیست دستش از رنگ حنا خالی باشد حتی اگر پیر باشد و نیز زن بدون زیور و آرایش نماز نخواند. "[9]

رسول خدا( ص ) فرمودند: " همه زنان چه شوهردار و چه بی شوهر دائماً خضاب کنند. " ( معنی خضاب آن است که دست و صورت خود را به حنا و رنگ های زیبا کننده آرایش کنند ) امّا زنان شوهردار برای شوهرانشان زینت کنند و زنان بدون شوهر هم به این دلیل خضاب کنند که دستشان شبیه دست مردان نشود.[10] از این دست احادیث دهها مورد در کتب فقهی و اخلاقی از ائمه معصومین (ع) و رسول اکرم( ص ) نقل شده است. دقت در متن این روایات بیانگر تأکیدات بسیار زیاد پیرامون تبرّج حلال است که سودمندی های فراوان برای خانواده و زنان دارد و از جمله آن ها می توان به دو موضوع اشاره کرد. یکی اینکه میل به ابراز خودنمایی در مسیر حلال غریزه زنان و نیاز به مورد توجه قرار گرفتن آنها را اشباع می کند و دیگر اینکه تبرّج زن برای مرد خود باعث جذب مرد به زن و خانواده شده و از فروپاشی ارکان خانواده جلوگیری می نماید و مرد را از میل به فحشاء و توجه به فسق در اجتماع دور نگه می دارد. بنابراین تبرّج و خودنمایی زن برای همسر، هم برای خود زن مفید است و هم برای همسر،دارای فواید فراوان است که از رهگذر آن هم خانواده بقاء پیدا می کند و هم عشق باقی می ماند و هم شهوت به وسیله عشق در هم کوبیده می شود و جامعه از زنان و مردان شهوت ران در امان می ماند.

 

تبرّج و خودنمایی باطل و منفی

غریزه خودنمایی زنان اگر از مسیر صحیح خود خارج شود تبدیل به یکی از مخرب ترین ویژگی ها برای نابودی ارزشهای زنان و به دنبال آن فروپاشی خانواده و جامعه می گردد. در این تبرّج جاهلانه، عفت، پاکدامنی و وقار زن خدشه دار می شود و زن به عنوان انسانی که پیام آور عشق است تبدیل به موجودی می شود که میل به شهوت و لذّت جنسی برای دیگران است و اظهار وجود زن که دُردانه آفرینش است تبدیل به جسم، تن و نوع لذتی که به دیگران می رساند می شود. روح و روان، اخلاق، بندگی، پارسایی، معرفت، نجابت و پاکدامنی زن و ... در تبرّج جاهلانه رخت بر می بندد. 

قرآن کریم می فرماید: " و قرن فی بیوتکن و لا تبرجن تبرج الجاهلیه اولی ... "[11] در خانه های خود آرام گیرید و چون زنان جاهلیت نخست خودنمایی نکنید و ...[12]

تفسیر کشاف زمشخری کلمه قرن را به معنی جمع شدن و فراهم آمدن معنی نموده است.[13]

مجمع البیان بیان داشته است که قرن از ریشه وقار به مفهوم متانت و سنگین آمده است.[14] 

المیزان نیز قرن را به معنی پا بر جا شدن معنی کرده است.[15]

توجه به خانه و محور قرار گرفتن آن برای زنان مزایای بسیاری را در بر دارد. خانه محل عبادت، خودسازی، تولید نسل و تربیت فرزند و تقویت ایمان افراد خانه، آرامش، امنیت، عشق ورزی زن و شوهر به یکدیگر و لذت بردن از وجود فرزندان و در آغوش کشیدن آنها در نهایت بروز احساسات است. اثبات عشق و علاقه زن نسبت به اعضای خانواده به خصوص همسر به وسیله خدمت رسانی به آنها و ... می باشد که از رهگذر این همه فوائد که خانه برای خانواده دارد، نور خداوند در آن ظاهر می شود و در نهایت بر روی اعضای خانواده بخصوص زن گشاده می گردد. خداوند در سوره نور آیه 36 می فرماید: " نور خدا در خانه ای ظاهر می شود که نام خدا در آن به بزرگی برده شود و ذکر خداوند در این خانه بیان گردد و شب و روز تسبیح خدا در آن صورت گیرد و ... " که این نور در خانه ای ظاهر می شود که زن محور اصلی آن است. با توجه به معنی واژه قرن که پا برجایی، جمع شدن، متانت و سنگینی و ... است می توان نتیجه گرفت که یکی دیگر از مواهب ماندن زن در خانه کسب متانت و وقار زن است و چون این دستور در رابطه با تبرّج جاهلی آمده است بیانگر مرز بین تبرّج قابل قبول که همانا در منزل و برای همسران است و تبرّج منفی و جاهلی که خودنمایی در بیرون از منزل و برای همه مردم است مشخص می گردد. بدین معنی که وقار و آرامش و احساس وجود و ارضای شهوت حلال و تولید عشق دوست داشتن در خانه ها و محدوده حلال آن اتفاق می افتد و اگر جهت این مسیر تغییر کند و خارج از این محدوده خودنمایی ظاهر گردد بدترین نوع خودنمایی که سبک جاهلی و شیطانی آن است رخ می نماید.[16] خودنمایی و تبرّج باید باعث رشد و تعالی زن گردد نه سقوط اخلاقی آن، در همین سوره تمام صفات والایی که مردان باید آن را کسب کنند عیناً برای زنان نیز تعریف شده و آن ها را در خور رسیدن به این کمالات معرفی می کند می فرماید: " مردان مسلمان و زنان مسلمان، مردان با ایمان و زنان باایمان، مردان عبادتگر خدا و زنان عبادتگر خدا، مردان راستگو و زنان راستگو، مردان صبور و زنان صبور، مردان فروتن و زنان فروتن، مردان صدقه دهنده و انفاق کننده و زنان صدقه دهنده و انفاق کننده، مردان روزه دار و زنان روزه دار، مردان پاک دامن و زنان پاکدامن، مردان بسیار یادکننده خدا و زنان بسیار یادکننده خدا، که به راستی خدا پاداشی پرشکوه برای آنان فراهم ساخته است. "[17] همانطور که مشاهده می شود همه صفات متعالی که به مردان داده شده است به زنان نیز عیناً داده شده و یکی از راه های دستیابی به این عظمت انسانی، رعایت حدود الهی که برای زنان و مردان به طور جداگانه تعریف شده است می باشد که تبرّج جاهلی نکردن از جمله آن ها برای زنان است.

 

محدوده تبرّج جاهلی برای زنان

در قرآن کریم خودنمایی جاهلی در گذشته طرح شده است که به تبرّج جاهلی الاولی بیان گردیده است. خودنمایی زنان در بیرون از خانه انواع مختلفی دارد که در جاهلیتِ گذشتهِ قبل از بعثت، انواع آن موجود بوده است. مثلاً در مجمع البیان آمده است که در جاهلیت نخستین یا اولی پیش از اسلام زن می توانست برای خود یک همسر داشته باشد و یک دوست مرد و طبق مقررات جاهلی پائین تنه خود را برای همسر خود نگاه می داشت و بالا تنه اش را برای دوست و معشوقه خود واگذار می کرد تا از او بهره گیرد.[18] در تفاسیر مختلف جاهلیت اولی را فسق و بدن نمایی و آرایش های غلیظ و بیرون ریختن موهای سر و نمایان کردن گردن و زینت و ... زن در برابر نامحرمان و همچنین برقراری روابط غیر اخلاقی تعریف نموده اند.

در آیات قرآن محدوده ای را برای رعایت حدود اخلاقی زنان معین کرده است که عبارتند از:

  1. سخن نگفتن با نرمش و دل ربایی با مردان تا مبادا کسی که در دلش بیماری است به طمع افتد.[19]
  2. دور شدن زنان از فحشای آشکار.[20]
  3. سر به زیر انداختن و نگاه نکردن به صورت مردان.[21]
  4. آشکار نکردن اندام جنسی.[22]
  5. آشکار نکردن زینت های خود و پوشاندن آن ها.[23]
  6. پوشاندن سر و گردن و سینه ها.[24]
  7. آشکار نکردن با راه رفتن و پا به زمین کوبیدن.[25]

و ... .

از میان آیات و روایاتی که درباره تبرّج و خودنمایی نکردن زنان آمده است می توان چند مورد را مهمتر از همه درک کرد:

الف ـ برقرار نکردن ارتباط چشمی و لمسی زنان با نامحرمان.

ب ـ برقرار نکردن ارتباط کلامیِ دل رباینده با صدا و سخن گفتن نرم و دل انگیز.

ج ـ بیرون نریختن و هویدا نکردن اندام های جنسی برای نامحرم چه در حالت سکون چه در راه رفتن.

د ـ رعایت حجاب و پوشش در معیار مورد قبول قرآن و روایات صحیح.[26]

هـ ـ آرایش نکردن اندام هایی که در معرض دیدن نامحرمان است.

تجمل گرایی نکردن در پوشش و لباس برای زنان در برابر نامحرمان.

ز ـ برقرار نکردن روابطی که به ارتباط جنسی با نامحرمان منتهی شود.

و ... .

در مجموع هر عمل یا اقدامی که زنان را در دید نامحرمان قرار دهد تا آن ها مورد طمع قرار گیرند از صدا تا نگاه، از سر تا پا، از زینت تا تجمل تبرّج و برج نمایی و خودنمایی جاهلی است و اسلام به شدت با آن مخالف است و نمی خواهد زنی که پا به پای مرد می تواند تعالی را تا عرش خداوند طی کند، کالای جنسیِ مردان شهوت ران گردد و او را با مادیات دست به دست بگردانند و توسعه کار و ترویج اقتصادی ثروتمندان باشد؛ زیرا هویت زن در معنویت و روح زیبای او نهفته است که ارزش خلیفه شدن به جای خداوند را در زمین را دارد.

                                                                                             والسلام

 

                                                                                                                     

 

 


[1] تفسیر المیزان، ج 16، ص 462 ذیل تفسیر آیه 33 سوره احزاب.

[2] معجم مقاییس، ج 1، ص 238.

[3] تاج العروس، ج 5، ص 417 و 418.

[4] لسان العرب، ج 6، ص 130.

[5] مجمع البیان، ج 22، ص 472 ذیل آیه 33 احزاب.

[6] خانم جینا لمبروزو روانشناس ایتالیایی، کتاب روح زن، ترجمه حسان شهر ئیس، ص 15.

[7] کتاب روح زن، ص 42 و 44. کتاب های فراوان دیگری نیز تأکید براین باور دارد.

[8] کافی، محمد یعقوب کلینی، ج 5، ص 324.

[9] وسایل الشیعه، ج 4، ص 459.

[10] همان، ج 20، ص 97.

[11] سوره احزاب، آیه 33.

[12] معنی از مجمع البیان، ج 22، ص 468 استخراج شده است.

[13] کشاف زمخشری، ج 3، ص 732 ذیل آیه 33 سوره احزاب.

[14] مجمع البیان، ج 22، ص 469 ذیل تفسیر آیه 33 سوره احزاب.

[15] المیزان، ج 16، ص 461 ذیل تفسیر آیه 33 سوره احزاب.

[16] قطعاً نمی توان بودن در خانه برای زنان را به معنی خارج نشدن از خانه یا فعالیت بیرون از خانه نکردن تعبیر کرد. زیرا هم با دیگر آیات قرآن در تعارض است و هم با سیره حضرت رسول( ص ) و ائمه اطهار هم خوانی ندارد. حضور حضرت زهرا( س ) در مسجد علیه غاصبان خلافت و مبارزه حضرت زینب( س ) در کوفه، شام و مدینه و ... مصداق های این باورند. 

[17] سوره احزاب، آیه 35.

[18] مجمع البیان، ج 22، ص 472 ذیل آیه 33 سوره احزاب.

[19] سوره احزاب، آیه 32.

[20] همان، آیه30.

[21] سوره نساء، آیه 31.

[22] همان.

[23] همان.

[24] همان.

[25] همان.

[26] در آیه 31 سوره نور محدوده حجاب را پوشاندن کامل موهای سر به طوری که هیچ جایی از موی سر زن دیده نشود و کل گردن و سینه زنان نیز در پوششی قرار گیرد که برجستگی اندام دیده نشود، بیان کرده است. ضرب که در آیه فوق که برای کل سر و کل موها آورده شده در لغت عرب به معنی پوشاندن و چسباندن پوشش به کل سر است به طوری که از همه طرف موهای سر همچون صدف و گوهری برای حفاظت در میان پوشش قرار گیرد. قرآن در این آیه به زنان تأکید می کند که از خُمر( روسری که همه موها را در برگیرد استفاده نمایند. در لغت عرب خُمر به روسری که از همه طرف موها را بپوشاند گفته می شود ) برای پوشش سر و جُیوب( یعنی سر و گردن و سینه ها ) استفاده شود. برای اطلاع از معنی خُمر و جُیوب به لغت نامه های لسان العرب و المنجد رجوع نمائید.

تبرج

حسین سعادت۱۳۹۸-۵-۱۰۱۸۲
تغییر رنگ پس زمینه

به نام خداوند بخشاینده مهربان

 تمایل به خودنمایی در زنان

            تبّرُج

 

تمایل به خودنمایی در زنان که همانا زیبایی نمایی و چهره نمایی و اندام نمایی و ... است، غریزه بسیار باارزشی است که خداوند در وجود زن تعبیه کرده است از آنجا که هر انسانی برای اظهار وجود خود احتیاج به دلیل دارد یکی از دلایل مادی اظهار وجود برای زنان غریزه خودنمایی یا تبرّج است.

 

معنی لغوی تبرّج

در تفسیر المیزان استاد علامه طباطبایی در مورد معنای لغوی تبرّج می فرمایند: کلمه تبرّج به معنای ظاهر شدن در برابر مردم است همانطور که برجِ قلعه برای همه هویدا است.[1] در معنای لغوی تبرّج چنین نقل می کنند: " نشان دادن زیبایی ها "[2] تبرّج به معنای خودنمایی نیز در لغت تعریف شده است.[3] در کتاب لسان العرب، ظاهر کردن زینت و خود نمایی در مقابل مردان نیز تبرّج معرفی شده است.[4] در مجمع البیان از قول قتاده و مجاهد آمده است که واژه تبرّج به مفهوم خرامان خرامان راه رفتن و خودنمایی کردن است.[5]

در جمع بندی کلی معنی تبرّج مشخص می شود که این واژه برای زنان به کار رفته است و دیگر اینکه خودنمایی و نشان دادن و برج شدن زنان برای مردان و جلوه کردن آنها در چشم دیگران است.

 

تبرّج مثبت و مورد پسند برای زنان

همانطور که اشاره شد میل به خودنمایی در زنان امری غریزی و درونی است و نمی توان آن را انکار یا حذف نمود. روانشناسان بیان داشته اند که در زنان علاقه به دلبر بودن و دل باختن مورد پسند بودن و مایه خرسند شدن بسیار شدید است[6] و می افزایند: یکی از تمایلات عمیق و آرزوهای اساسی زن آن است که در چشم دیگران اثری مطلوب بخشیده و به وسیله حسن قیافه، زیبایی، اندام، موزون بودن حرکات، خوش آهنگی صدا، طرز تکلم و بالاخره شیوه خرام خود مورد توجه واقع شود، احساسات آن ها را تحریک نموده و روحشان را مجذوب سازد، میل به جذب دیگران بزرگترین و مهّم ترین محرک زندگی زن محسوب می شود.[7]

 

بنابراین عمده جلوه نمایی و خودنمایی ذاتی زنان می تواند در امور ذیل باشد:

الف ـ چهره نمایی و زیبایی نمایی با آرایش صورت و مو.

ب ـ اندام نمایی و نشان دادن قسمت های زیبای بدن که مورد علاقه مردان است که با برجسته کردن یا بیرون انداختن قسمتی از آن صورت می گیرد( مانند سینه ها، گردن، دست ها، پاها و ... ).

ج ـ پوشیدن لباس های تحریک انگیز و مناسب با چهره و اندام که مورد توجه مرد قرار گیرد.

د ـ استفاده از زیورآلات در نقاط مختلف سر، گردن، گوش ها، دست ها و اندام ها.

هـ ـ تجمل گرایی در لباس و زیورآلات و استفاده متنوع از انواع لباس و زیور.

و ـ خوش آهنگی صدا، طرز تکلم و دلبری با کلام.

ز ـ تیپ و جمال ساختن از ترکیب همه موارد فوق با هم که با هم رنگ کردن و هم بو و معطر کردنِ  لباس و زیور و آرایش با پوست و بدن و صورت و رنگ و چشم و مو و ... انجام می شود.

و ... .

تبرّج مثبت زنان این است که از همه این موارد برای همسر خود بهره ببرند و در روایات صحیح ما برای این موضوع بسیار تأکید شده است. پیامبر اکرم( ص ) می فرمایند: " بهترین زنان شما زنی بسیار با محبّت، عفیف و پاک دامن است که نزد اقوامش عزیز و محترم باشد، با شوهرش متواضع و فروتن باشد و برای او خودآرایی و تبرّج کند. "[8]

همانطور که ملاحظه می شود واژه تبرّج در این حدیث بسیار محکم به کار رفته است که خودنمایی زن برای شوهر است.

البته زنان باید زیبایی باطنی ، اخلاق ، کلام ، وقار و معرفت و ... برای مطرح کردن خود داشته باشند. مؤمن بودن، صادق بودن، صبور بودن، روزه دار بودن، ذاکر بودن، عابد بودن، خاشع بودن، انفاق کردن و ... از دیگر صفات مهم برای زنان در بُعد معنوی آن ها است.

امام صادق( ع ) می فرماید: " برای زن سزاوار نیست خود را از زیور و آرایش خالی کند حتی اگر یک گردنبند باشد و سزاوار نیست دستش از رنگ حنا خالی باشد حتی اگر پیر باشد و نیز زن بدون زیور و آرایش نماز نخواند. "[9]

رسول خدا( ص ) فرمودند: " همه زنان چه شوهردار و چه بی شوهر دائماً خضاب کنند. " ( معنی خضاب آن است که دست و صورت خود را به حنا و رنگ های زیبا کننده آرایش کنند ) امّا زنان شوهردار برای شوهرانشان زینت کنند و زنان بدون شوهر هم به این دلیل خضاب کنند که دستشان شبیه دست مردان نشود.[10] از این دست احادیث دهها مورد در کتب فقهی و اخلاقی از ائمه معصومین (ع) و رسول اکرم( ص ) نقل شده است. دقت در متن این روایات بیانگر تأکیدات بسیار زیاد پیرامون تبرّج حلال است که سودمندی های فراوان برای خانواده و زنان دارد و از جمله آن ها می توان به دو موضوع اشاره کرد. یکی اینکه میل به ابراز خودنمایی در مسیر حلال غریزه زنان و نیاز به مورد توجه قرار گرفتن آنها را اشباع می کند و دیگر اینکه تبرّج زن برای مرد خود باعث جذب مرد به زن و خانواده شده و از فروپاشی ارکان خانواده جلوگیری می نماید و مرد را از میل به فحشاء و توجه به فسق در اجتماع دور نگه می دارد. بنابراین تبرّج و خودنمایی زن برای همسر، هم برای خود زن مفید است و هم برای همسر،دارای فواید فراوان است که از رهگذر آن هم خانواده بقاء پیدا می کند و هم عشق باقی می ماند و هم شهوت به وسیله عشق در هم کوبیده می شود و جامعه از زنان و مردان شهوت ران در امان می ماند.

 

تبرّج و خودنمایی باطل و منفی

غریزه خودنمایی زنان اگر از مسیر صحیح خود خارج شود تبدیل به یکی از مخرب ترین ویژگی ها برای نابودی ارزشهای زنان و به دنبال آن فروپاشی خانواده و جامعه می گردد. در این تبرّج جاهلانه، عفت، پاکدامنی و وقار زن خدشه دار می شود و زن به عنوان انسانی که پیام آور عشق است تبدیل به موجودی می شود که میل به شهوت و لذّت جنسی برای دیگران است و اظهار وجود زن که دُردانه آفرینش است تبدیل به جسم، تن و نوع لذتی که به دیگران می رساند می شود. روح و روان، اخلاق، بندگی، پارسایی، معرفت، نجابت و پاکدامنی زن و ... در تبرّج جاهلانه رخت بر می بندد. 

قرآن کریم می فرماید: " و قرن فی بیوتکن و لا تبرجن تبرج الجاهلیه اولی ... "[11] در خانه های خود آرام گیرید و چون زنان جاهلیت نخست خودنمایی نکنید و ...[12]

تفسیر کشاف زمشخری کلمه قرن را به معنی جمع شدن و فراهم آمدن معنی نموده است.[13]

مجمع البیان بیان داشته است که قرن از ریشه وقار به مفهوم متانت و سنگین آمده است.[14] 

المیزان نیز قرن را به معنی پا بر جا شدن معنی کرده است.[15]

توجه به خانه و محور قرار گرفتن آن برای زنان مزایای بسیاری را در بر دارد. خانه محل عبادت، خودسازی، تولید نسل و تربیت فرزند و تقویت ایمان افراد خانه، آرامش، امنیت، عشق ورزی زن و شوهر به یکدیگر و لذت بردن از وجود فرزندان و در آغوش کشیدن آنها در نهایت بروز احساسات است. اثبات عشق و علاقه زن نسبت به اعضای خانواده به خصوص همسر به وسیله خدمت رسانی به آنها و ... می باشد که از رهگذر این همه فوائد که خانه برای خانواده دارد، نور خداوند در آن ظاهر می شود و در نهایت بر روی اعضای خانواده بخصوص زن گشاده می گردد. خداوند در سوره نور آیه 36 می فرماید: " نور خدا در خانه ای ظاهر می شود که نام خدا در آن به بزرگی برده شود و ذکر خداوند در این خانه بیان گردد و شب و روز تسبیح خدا در آن صورت گیرد و ... " که این نور در خانه ای ظاهر می شود که زن محور اصلی آن است. با توجه به معنی واژه قرن که پا برجایی، جمع شدن، متانت و سنگینی و ... است می توان نتیجه گرفت که یکی دیگر از مواهب ماندن زن در خانه کسب متانت و وقار زن است و چون این دستور در رابطه با تبرّج جاهلی آمده است بیانگر مرز بین تبرّج قابل قبول که همانا در منزل و برای همسران است و تبرّج منفی و جاهلی که خودنمایی در بیرون از منزل و برای همه مردم است مشخص می گردد. بدین معنی که وقار و آرامش و احساس وجود و ارضای شهوت حلال و تولید عشق دوست داشتن در خانه ها و محدوده حلال آن اتفاق می افتد و اگر جهت این مسیر تغییر کند و خارج از این محدوده خودنمایی ظاهر گردد بدترین نوع خودنمایی که سبک جاهلی و شیطانی آن است رخ می نماید.[16] خودنمایی و تبرّج باید باعث رشد و تعالی زن گردد نه سقوط اخلاقی آن، در همین سوره تمام صفات والایی که مردان باید آن را کسب کنند عیناً برای زنان نیز تعریف شده و آن ها را در خور رسیدن به این کمالات معرفی می کند می فرماید: " مردان مسلمان و زنان مسلمان، مردان با ایمان و زنان باایمان، مردان عبادتگر خدا و زنان عبادتگر خدا، مردان راستگو و زنان راستگو، مردان صبور و زنان صبور، مردان فروتن و زنان فروتن، مردان صدقه دهنده و انفاق کننده و زنان صدقه دهنده و انفاق کننده، مردان روزه دار و زنان روزه دار، مردان پاک دامن و زنان پاکدامن، مردان بسیار یادکننده خدا و زنان بسیار یادکننده خدا، که به راستی خدا پاداشی پرشکوه برای آنان فراهم ساخته است. "[17] همانطور که مشاهده می شود همه صفات متعالی که به مردان داده شده است به زنان نیز عیناً داده شده و یکی از راه های دستیابی به این عظمت انسانی، رعایت حدود الهی که برای زنان و مردان به طور جداگانه تعریف شده است می باشد که تبرّج جاهلی نکردن از جمله آن ها برای زنان است.

 

محدوده تبرّج جاهلی برای زنان

در قرآن کریم خودنمایی جاهلی در گذشته طرح شده است که به تبرّج جاهلی الاولی بیان گردیده است. خودنمایی زنان در بیرون از خانه انواع مختلفی دارد که در جاهلیتِ گذشتهِ قبل از بعثت، انواع آن موجود بوده است. مثلاً در مجمع البیان آمده است که در جاهلیت نخستین یا اولی پیش از اسلام زن می توانست برای خود یک همسر داشته باشد و یک دوست مرد و طبق مقررات جاهلی پائین تنه خود را برای همسر خود نگاه می داشت و بالا تنه اش را برای دوست و معشوقه خود واگذار می کرد تا از او بهره گیرد.[18] در تفاسیر مختلف جاهلیت اولی را فسق و بدن نمایی و آرایش های غلیظ و بیرون ریختن موهای سر و نمایان کردن گردن و زینت و ... زن در برابر نامحرمان و همچنین برقراری روابط غیر اخلاقی تعریف نموده اند.

در آیات قرآن محدوده ای را برای رعایت حدود اخلاقی زنان معین کرده است که عبارتند از:

  1. سخن نگفتن با نرمش و دل ربایی با مردان تا مبادا کسی که در دلش بیماری است به طمع افتد.[19]
  2. دور شدن زنان از فحشای آشکار.[20]
  3. سر به زیر انداختن و نگاه نکردن به صورت مردان.[21]
  4. آشکار نکردن اندام جنسی.[22]
  5. آشکار نکردن زینت های خود و پوشاندن آن ها.[23]
  6. پوشاندن سر و گردن و سینه ها.[24]
  7. آشکار نکردن با راه رفتن و پا به زمین کوبیدن.[25]

و ... .

از میان آیات و روایاتی که درباره تبرّج و خودنمایی نکردن زنان آمده است می توان چند مورد را مهمتر از همه درک کرد:

الف ـ برقرار نکردن ارتباط چشمی و لمسی زنان با نامحرمان.

ب ـ برقرار نکردن ارتباط کلامیِ دل رباینده با صدا و سخن گفتن نرم و دل انگیز.

ج ـ بیرون نریختن و هویدا نکردن اندام های جنسی برای نامحرم چه در حالت سکون چه در راه رفتن.

د ـ رعایت حجاب و پوشش در معیار مورد قبول قرآن و روایات صحیح.[26]

هـ ـ آرایش نکردن اندام هایی که در معرض دیدن نامحرمان است.

تجمل گرایی نکردن در پوشش و لباس برای زنان در برابر نامحرمان.

ز ـ برقرار نکردن روابطی که به ارتباط جنسی با نامحرمان منتهی شود.

و ... .

در مجموع هر عمل یا اقدامی که زنان را در دید نامحرمان قرار دهد تا آن ها مورد طمع قرار گیرند از صدا تا نگاه، از سر تا پا، از زینت تا تجمل تبرّج و برج نمایی و خودنمایی جاهلی است و اسلام به شدت با آن مخالف است و نمی خواهد زنی که پا به پای مرد می تواند تعالی را تا عرش خداوند طی کند، کالای جنسیِ مردان شهوت ران گردد و او را با مادیات دست به دست بگردانند و توسعه کار و ترویج اقتصادی ثروتمندان باشد؛ زیرا هویت زن در معنویت و روح زیبای او نهفته است که ارزش خلیفه شدن به جای خداوند را در زمین را دارد.

                                                                                             والسلام

 

                                                                                                                     

 

 


[1] تفسیر المیزان، ج 16، ص 462 ذیل تفسیر آیه 33 سوره احزاب.

[2] معجم مقاییس، ج 1، ص 238.

[3] تاج العروس، ج 5، ص 417 و 418.

[4] لسان العرب، ج 6، ص 130.

[5] مجمع البیان، ج 22، ص 472 ذیل آیه 33 احزاب.

[6] خانم جینا لمبروزو روانشناس ایتالیایی، کتاب روح زن، ترجمه حسان شهر ئیس، ص 15.

[7] کتاب روح زن، ص 42 و 44. کتاب های فراوان دیگری نیز تأکید براین باور دارد.

[8] کافی، محمد یعقوب کلینی، ج 5، ص 324.

[9] وسایل الشیعه، ج 4، ص 459.

[10] همان، ج 20، ص 97.

[11] سوره احزاب، آیه 33.

[12] معنی از مجمع البیان، ج 22، ص 468 استخراج شده است.

[13] کشاف زمخشری، ج 3، ص 732 ذیل آیه 33 سوره احزاب.

[14] مجمع البیان، ج 22، ص 469 ذیل تفسیر آیه 33 سوره احزاب.

[15] المیزان، ج 16، ص 461 ذیل تفسیر آیه 33 سوره احزاب.

[16] قطعاً نمی توان بودن در خانه برای زنان را به معنی خارج نشدن از خانه یا فعالیت بیرون از خانه نکردن تعبیر کرد. زیرا هم با دیگر آیات قرآن در تعارض است و هم با سیره حضرت رسول( ص ) و ائمه اطهار هم خوانی ندارد. حضور حضرت زهرا( س ) در مسجد علیه غاصبان خلافت و مبارزه حضرت زینب( س ) در کوفه، شام و مدینه و ... مصداق های این باورند. 

[17] سوره احزاب، آیه 35.

[18] مجمع البیان، ج 22، ص 472 ذیل آیه 33 سوره احزاب.

[19] سوره احزاب، آیه 32.

[20] همان، آیه30.

[21] سوره نساء، آیه 31.

[22] همان.

[23] همان.

[24] همان.

[25] همان.

[26] در آیه 31 سوره نور محدوده حجاب را پوشاندن کامل موهای سر به طوری که هیچ جایی از موی سر زن دیده نشود و کل گردن و سینه زنان نیز در پوششی قرار گیرد که برجستگی اندام دیده نشود، بیان کرده است. ضرب که در آیه فوق که برای کل سر و کل موها آورده شده در لغت عرب به معنی پوشاندن و چسباندن پوشش به کل سر است به طوری که از همه طرف موهای سر همچون صدف و گوهری برای حفاظت در میان پوشش قرار گیرد. قرآن در این آیه به زنان تأکید می کند که از خُمر( روسری که همه موها را در برگیرد استفاده نمایند. در لغت عرب خُمر به روسری که از همه طرف موها را بپوشاند گفته می شود ) برای پوشش سر و جُیوب( یعنی سر و گردن و سینه ها ) استفاده شود. برای اطلاع از معنی خُمر و جُیوب به لغت نامه های لسان العرب و المنجد رجوع نمائید.