مقاله«سقوط یا تحکیم ایمان در قرآن»-7

به نام خداوند بخشاینده مهربان

خدا در آئینه آیات (7)

سقوط یا تحکیم ایمان در قرآن

آیا امکان سقوط مؤمنان وجود دارد؟ در پاسخ به این سؤال متأسفانه باید گفت چنین سقوطی وجود دارد و قرآن کریم پرده از این مهّم برداشته است. می‌فرماید:

"‌ای کسانی که ایمان آورده اید اگر از گروهی که اهل کتاب هستند اطاعت کنید شما را از ایمانتان به کفر باز می‌گردانند. "[1] و می‌فرماید: "‌ای کسانی که ایمان آورده اید آنچنان که شایسته تقوی از خداست از او بترسید و جز در مسلمانی نمیرید. "[2]

می فرماید: "‌ای کسانی که ایمان آورده اید، به خدا و رسولش و این کتاب که بر پیامبرش نازل کرده است و کتاب‌های پیش از این که بر پیامبران گذشته نازل شده است، به حقیقت ایمان آورید و هر که به خدا و فرشتگان و کتاب هایش و پیامبرانش و روز قیامت کافر شود، سخت در گمراهی افتاده است. "[3] همانطور که ملاحظه می‌شود در این آیه ایمان آورندگان در خطر سقوط به کفر قرار دارند و شرایطی را که خداوند بیان می‌دارد را شرط عدم سقوط ایمان آنها معرفی می‌کند.

آیه بعدی کاملاً شفاف، دست به دست شدن کفر و ایمان در مؤمنان را طرح کرده است. به درستی که خداوند آنان را که ایمان آورده‌اند سپس کافر شدند و باز ایمان آوردند سپس کافر شدند و به کفر خویش افزودند، نخواهد آمرزید و به راه راست هدایت نخواهد کرد.[4]

و می‌فرماید: "‌ای کسانی که ایمان آورده اید از خدا بترسید و به سوی او تقرب جوئید و در راهش جهاد کنید شاید رستگار شوید. "[5]

ملاحظه می‌شود که مؤمنان اگر عملیاتی مؤثر در حفظ ایمان خود انجام ندهند امکان سقوط دارند و خطر کفر با پیدا شدن ایمان در مؤمنان برطرف نمی گردد. از این دست آیات در قرآن کریم فراوان آمده است که خطر سقوط به وسیله کافران، فرهنگ باطل، عدم رعایت حدود و شرایط ایمان، جهاد نکردن، هجرت نکردن و ... وجود دارد. در رأس همه خطرات برای سقوط مؤمنان تبعیت از خطوط و راه‌های شیطانی است که به وسیله این موجود پلید، بر سر راه انسان‌ها قرار می‌گیرد.می فرماید: "‌ای کسانی که ایمان آورده اید پا به جای پای شیطان مگذارید و هر که پا به جای پای شیطان گذارد بداند که شیطان به فحشاء و منکر فرمان می‌دهد و اگر فضل و رحمتی که خدا بر شما ارزانی داشته است نمی بود هیچ یک از شما هرگز روی پاکی نمی دید. ولی خدا هر کس را که بخواهد پاکیزه می‌سازد و خدا شنوا و داناست. "[6]

آیا ایمان افزایش می‌یابد؟ در پاسخ به این سؤال قرآن افزایش ایمان مؤمنان را در صورتی که اعمال خاص انجام دهند مورد تأیید قرار می‌دهد. می‌فرماید: " چون سوره‌ای نازل شود بعضی می‌پرسند این سوره به ایمان کدام یک از شما می‌افزاید؟آنان که ایمان آوردند به ایمانشان افزوده می‌شود و خود شادمانی می‌کنند. "[7] از این دست آیات که بشارت به رشد و تعالی و دریافت مواهب آسمانی و افزایش ایمان ـ در صورت رعایت حدود خدا ـ و ... است در قرآن وجود دارد.[8] با توجه به اینکه ایمان مؤمنان هم در معرض سقوط می‌باشد و هم امکان افزوده شدن دارد بنابراین حفاظت از ایمان از وظایف اولیه هر مؤمن است. ما در زیر به بررسی عوامل سقوط و افزایش ایمان در مؤمنان می‌پردازیم.

عوامل سقوط مؤمنان

1. عدم رعایت دستورات خدا و رسول(ص).[9]

2. دوستی با کافرین.[10]

3. تفرقه.[11]

4. دوستی با اهل کتاب.[12]

5. دوستی با کسانی که دین را مسخره می‌کنند.[13]

6. عدم رعایت حدود خدا.[14]

7. دوستی با خانواده ها، خویشان و اقوامِ کافر.[15]

8. دوست داشتن هر چیزی بالاتر از خدا. مانند پدر، فرزند، برادر، زن، فامیل، اموال، ثروت ذخیره شده، کار و تجارت، خانه و ... .

9. پایداری نکردن در ابتلائات.[16]

10. خوردن اموال باطل.[17]

11. دور شدن از اطاعت خدا و رسول(ص).[18]

12. دوباره روی به کفر آوردن و دوباره ایمان آوردن، رفت و برگشت به کفر و ایمان.[19]

13. عدم پاسخ به ندای رسول(ص) و خداوند، وقتی که تقاضا می‌کنند.[20]

14. سرپیچی کردن از دستورات خدا و رسول(ص).[21]

15. خیانت کردن به خدا و رسول(ص) و امانات.[22]

16. اغوای شیطان. و ... .

راه‌هایی جلوگیری از سقوط مؤمنان

لازمه پیدایش ایمان در انسان صدها عمل و باور دارد که در قرآن به بسیاری از آنها اشاره شده است. امّا خصوصیات بسیاری نیز وجود دارد که اگر مؤمنان رعایت کنند از سقوط ایمان آنها جلوگیری به عمل می‌آورد که ذیلاً به بعضی از این آیات اشاره می‌شود:

1. ایمان، هجرت و جهادِ به طور مستمر، عامل جلوگیری کننده از سقوط برای مؤمنان است.[23]

2. صداقت و تقوی برای مؤمن.[24]

3. افزایش دادن ایمان.[25]

4. عمل صالح.[26]

5. عدم پرداختن به حاشیه به جای متن. فرع را اصل کردن و اصل را فرع کردن مانند گوساله بنی اسائیل که افراط و تفریط را به همراه می‌آورد.[27]

6. آماده بودن برای جهاد در راه خدا باانگیزه خرید آخرت و بی‌توجهی به دنیا.[28]

7. قیام و آماده بودن برای برپایی قسط و عدالت.[29]

8. اعتصام به زنجیر خداوند و متحد بودن.[30]

9. وفای به عهد.[31]

10. حرمت شعائر خدا را نشکستن.[32]

11. ذکر نعمت‌های خداوند به طور دائمی.[33]

12. توسل به هر چیزی که او را به خدا متصل می‌کند.[34]

13. توسل به ولی عالم حضرت علی(ع)[35] و ماندن در دسته حزب الله.[36]

14. هر چه را که خدا پاک دانسته است، مصرف کند.[37]

15. قمار و شرط بندی نکردن و نخوردن شراب.[38]

16. رعایت احکام و دستورات الهی در همه زمینه ها.[39]

17. عوض نکردن لباس ایمان با لباس ظلم.[40]

18. تکلیف به اندازه توان انجام دادن. (چه خوشایند ما باشد چه خوشایند ما نباشد)[41]

19. جهاد به مال و جان.[42]

20. استغفار نکردن برای مشرکین.[43]

21. امید به دیدار خدا.[44]

22. نجوا نکردن در جمع.[45]

 و ...

[1]. سوره آل عمران، آيه 100.

[2]. همان، آيه 102.

[3]. سوره نساء، آيه 136.

[4]. همان، آيه 137.

[5]. سوره مائده، آيه 35.

[6]. سوره نور، آيه 21.

[7]. سوره توبه، آيه 124.

[8]. رجوع شود به سوره نساء، آيات 136، 173و 175ـ سوره مائده، آيات 51، 56، 87 و ... .

[9]. سوره انفال، آيات 20 و 24.

[10]. سوره نساء، آيه 144.

[11]. همان، آيه 152.

[12]. سوره مائده، آيه 51.

[13]. همان، آيه 57.

[14]. همان، آيات 94، 95 و 101.

[15]. سوره توبه، آيات 21 و 23.

[16]. سوره مائده، آيه 94.

[17]. سوره نساء، آيه 29.

[18]. همان، آيه 59.

[19]. همان، آيه 137.

[20]. سوره انفال، آيه 24.

[21]. همان، آيه 20.

[22]. همان، آيه 27.

[23]. همان، آيات 72، 74 و 75ـ سوره توبه، آيات 20، 29، 88 و 123.

[24]. سوره توبه، آيه 119ـ سوره يونس، آيات 2 و 63.

[25]. سوره يونس، آيه 124.

[26]. همان، آيات 4 و 9ـ سوره هود، آيه 23.

[27]. سوره بقره، آيه 26ـ توبه، آيه 19.

[28]. سوره نساء، آيات 71 تا 73.

[29]. سوره نساء، آيه 135ـ سوره مائده، آيه 8ـ سوره يونس، آيه 4.

[30]. همان، آيه 175.

[31]. سوره مائده، آيه 1.

[32]. همان ، آيه 2.

[33]. همان ، آيه 11ـ سوره احزاب، آيه 9.

[34]. سوره مائده ، آيه 35.

[35]. همان ، آيه 55.

[36]. همان ، آيه 56.

[37]. همان ، آيه 87.

[38]. همان ، آيه 90.

[39]. همان ، آيات 94 تا 101.

[40]. سوره انعام، آيه 82.

[41]. سوره اعراف، آيه 42.

[42]. سوره انفال، آيات 72، 74 و 75ـ سوره توبه، آيات 20 و 61.

[43]. سوره توبه، آيه 113.

[44]. سوره يونس، آيه 11.

[45]. سوره مجادله، آيات 9 و 10.