مقاله«درک کنندگان آیات الهی»-4

به نام خداوند بخشاینده مهربان

خدا در آئینه آیات (4)

درک کنندگان آیات الهی

می دانیم که خداوند کریم خود را از راه‌های مختلف به مردم نشان می‌دهد. این طرق ریشه در بی‌نهایت دارند و همه آنها به دیدار انسان با نشانه‌های خداوند منتهی می‌شود. خداوند می‌فرماید که نشانه‌های من برای هر جستجوکننده‌ای قابل کشف و رویت است و عموم انسان‌ها را در بر می‌گیرد. آنجا که حضرت نوح(ع) نهصد و پنجاه سال در میان قوم خود زیست و سر انجام به دلیل ستم پیشگی آنها طوفان و سیل و آب آنها را فرو گرفت، خداوند فرمود: آن طوفان را نشانه و آیت برای همه عالمیان قرار دادم.[1] در جای دیگر پاکی از گناه حضرت مریم(س) را که به باردار شدنش توسط روح خود انجامید و حضرت عیسی(ع) متولد گردید را نشانه‌ای از نشانه‌ها و آیات خود برای اهل عالم عنوان می‌کند[2] خداوند تأکید دارد که معجزات و آیاتی که برای همه بیان می‌شود مستقیماً از سوی خودش ایجاد می‌شود.[3]

حال این سؤال پیش می‌آید که آیا همه مردم می‌توانند این آیات و نشانه‌ها را فهم کنند؟ که در پاسخ باید گفته شود به هیچ وجه اینطور نیست تنها عده کمی که دارای صفات خاص باشند می‌توانند به محل دیدار نشانه‌های خدا بروند و از نزدیک با آنها دیدار کنند. (البته آیات برای کل مردم است امّا تا صفات خاصی را کسب نکنند این دیدار صورت نمی گیرد). ما ذیلاً به خصوصیات و صفاتی که باعث کشف نشانه‌های خداوند می‌شود با توجه به آیات قرآن می‌پردازیم:

الف ـ کسانی که مراتب ایمان را طی می‌کنند.

1. اهل تسلیم و مسلمان باشند.[4]

2. اهل ایمان و مؤمن باشند.[5]

3. اهل تقوا و متقی باشند.[6]

4. کسانی که شکی در دیدار و لقاء رب نداشته باشند. (اهل یقین)[7]

5. اهل صدق و از جمله صادقین باشند.[8]

6. از افتادگان و خضوع کنندگان باشند.[9]

7. خائف درگاه حق باشند و از عذاب خداوند بترسند.[10]

ب ـ کسانی که خرد و عقل و بهروری از تعقل و اندیشیدن دارند.

دیدن نشانه‌ها و آیات خداوند رابطه مستقیم با خرد مؤمنان و اندیشمندان دارد و کسانی که فکر می‌کنند، از قدرت عقلانی خود استفاده می‌کنند، آیات و نشانه‌های خدا را کشف می‌کنند و علم آن را فرا می‌گیرند، در قرآن طبقه بندی آنها چنین آمده است:

1. اهل تفکر؛ که جمله لاية لقوم یتفکرون بسیار آمده است.[11]

2. اهل علم؛[12] لایه لقوم یعلمون.

3. اهل عقل و تعقل؛[13] لایه لقوم یعقلون.

4. اهل تفقه؛ اهل تحقیق و بررسی و تفحص، لایه لقوم یفقهون،.[14]

5. گوش شنوا؛[15] لایه لقوم یسمعون.

6. کسانی که کر و کور فرو نمی افتند؛[16] کسانی که کر و کور از نشانه‌های الهی که همه جا را فرا گرفته، رو بر نمی گردانند.

7. علم داده شدگان؛[17] اُوتُوا العِلم. کسانی که از طرف خداوند به آنها علم عطا شده است.

ج ـ کسانی که صبور بوده و شاکر نعمت‌های خدا باشند.

1. اهل شکرگزاری؛ لایه لقوم یشکرون.[18]

2. اهل صبر و صبوران.[19]

3. بسیار صبور و بسیار شکرگزار.[20]

4. کسانی که عجله نمی کنند و کسانی که عجله کردن جلوی دیدن آیات الهی را برایشان نمی گیرد.[21]

د ـ کسانی که صفات حسنه و پاک در عبادت دارند.

1. اهل سجده، بکاء و گریه در عبادت هستند.[22]

2. عبد منیب. بندگانی که به بازگشت به سوی خدا توجه دارند و دست انابت به درگاه او دراز می‌کنند.[23]

3. اهل ذکر و تذکر. ذاکران حق و اندرزگیرندگان.[24]

4. اهل ترس از خداوند.[25]

5. اهل توکل و واگذارکنندگان همه امور به خداوند.[26]

هـ ـ کسانی که جوهره فهم و درک را داشته یا آن را کسب می‌کنند.

1. اهل هدایت؛ تَهتَدون.[27]

2. اهل عبرت؛ کسانی که از حوادث درس گرفته و آنها را عبرت خویش می‌کنند.[28]

3. اهل پند و اندرز.[29]

4. اهل حق و گرایش به آن.[30]

و ـ کسانی که رفتار و عملکرد خود را کنترل می‌کنند و با مخالفان آیات خداوند مخالفت کرده و از حق جویان دفاع می‌کنند.

1. آنان که از اعراض کنندگان آیات الهی دوری می‌کنند.[31]

2. آنان که از کسانی که آیات الهی را انکار می‌کنند تبعیت نمی کنند.[32]

3. کسانی که دفاع از حق و حق جویان می‌کنند.[33]

4. کسانی که برای مؤمنانی که آیات الهی را قبول دارند سلامتی خواسته و به آنها سلام می‌کنند.[34]

ز ـ اهل دل و صاحبان دلهایی که سیر در دنیا و آخرت می‌کنند.

1. اولی الباب؛[35] کسانی که خرد عقلی و معنوی آنها و دل و درون آنها نشانه‌های خدا را فهم می‌کند.

2. متوسمین؛[36] توسّم یعنی منتقل شدن از ظاهر چیزی به باطن آن و متوسمین کسانی هستند که با استمرار ایمان به بصیرت و آینده نگری و کشف حقیقت از طریق دل به باطن هر چیز دست می‌یابند. (اهل کشف و شهود، تیزبینی، آینده نگری و ...)

3. کسانی که چشم، گوش، عقل و دل آنها ـ که عوامل کشف آیات الهی است ـ باز باشد.[37]

و بدین ترتیب قرآن کسانی را که توانایی کشف آیات و نشانه‌های ظهور خداوند را دارند این گونه بیان کرده است.

[1]. سوره عنکبوت، آيات 14 و 15. (همين واقعه را خداوند نشانه براي کل انسانها معرفي مي کند (سوره فرقان، آيه 37).

[2]. سوره انبياء، آيه 91.

[3]. سوره انعام، آيه 109.

[4]. سوره زخرف، آيه 69.

[5]. سوره حجر، آيه 77ـ سوره عنکبوت، آيه 24ـ سوره انعام، آيه 99ـ سوره مؤمنون، آيه 58ـ سوره قصص، آيه 2ـ سوره روم، آيه 37ـ سوره زمر، آيه 52ـ سوره جاثيه، آيه 4 و ... .

[6]. سوره يونس، آيه 6.

[7]. سوره رعد، آيه 2.

[8]. سوره شعراء، آيه 154.

[9]. همان، آيه 4.

[10]. سوره ذاريات، آيه 37.

[11]. سوره نحل، آيات 11 و 69ـ سوره بقره، آيه 219 و 266ـ سوره يونس، آيه 24ـ سوره رعد، آيه 3ـ سوره روم، آيه 21ـ سوره جاثيه، آيه 13ـ سوره زمر، آيه 42.

[12]. سوره انعام، آيه 97ـ سوره اعراف، آيه 32ـ سوره توبه، آيه 11ـ سوره نحل، آيه 52ـ سوره جاثيه، آيه 5.

[13]. سوره بقره، آيه 164ـ سوره عنکبوت، آيه 35ـ سوره آل عمران، آيه 118ـ سوره رعد، آيه 4ـ سوره نور، آيه 61ـ سوره روم، آيه 28ـ سوره جاثيه، آيه 5ـ سوره حديد، آيه 17.

[14]. سوره انعام، آيه 98 و ... .

[15]. سوره نحل، آيه 67ـ سوره يونس، آيه 67ـ سوره روم، آيه 23ـ سوره سجده، آيه 26.

[16]. سوره فرقان، آيه 73.

[17]. سوره عنکبوت، آيه 49.

[18]. سوره اعراف، آيه 58ـ سوره ابراهيم، آيه 5ـ سوره مائده، آيه 89.

[19]. سوره ابراهيم، آيه 5.

[20]. همان، آيه 5ـ سوره لقمان، آيه 31ـ سوره سباء، آيه 19ـ سوره شوري، آيه 33ـ سوره اعراف، آيه 58.

[21]. سوره انبياء، آيه 37.

[22]. سوره مريم، آيه 58ـ سوره سجده، آيه 15ـ سوره آل عمران، آيه 113.

[23]. سوره سباء، آيه 9.

[24]. سوره نحل، آيه 13ـ سوره انعام، آيه 126ـ سوره اعراف، آيه 26ـ سوره يونس، آيه 71.

[25]. سوره اسراء، آيه 59.

[26]. سوره انعام، آيه 2.

[27]. سوره آل عمران، آيه 103.

[28]. سوره طه، آيه 54ـ سوره جاثيه، آيه 13.

[29]. سوره انعام، آيات 125 و 126.

[30]. سوره بقره، آيه 252.

[31]. سوره انعام، ايه 68.

[32]. همان، آيه 150.

[33]. سوره آل عمران، آيه 108ـ سوره بقره، آيه 252.

[34]. سوره انعام، آيه 54.

[35]. سوره آل عمران، آيات 118 و 190.

[36]. سوره حجر، آيه 75.

[37]. سوره احقاف ، آيه 26ـ سوره انعام، آيه 39.